20 września w kościele katolickim obchodzone jest wspomnienie św. Eustachego – patrona myśliwych i leśniczych. To dobra okazja, by przyjrzeć się bliżej rogom i porożu – dwóm zupełnie różnym tworom, między którymi jest spora różnica. Dla zwykłego laika mogą wydawać się tym samym, ale każdy przyrodnik czy myśliwy z pewnością zaciska zęby, gdy słyszy w telewizji niedouczonego reportera, który opowiada o „rogach jelenia”.
W skrócie
- 🍺 Z rogu można pić – jest pusty w środku. Poroże jest lite, kostne
- 🦌 Poroże mają samce jeleniowatych (i tylko u renifera – też samice), co roku zrzucane i odrastające
- 🐄 Rogi mają obie płcie wołowatych (krowy, kozy, owce) – rosną całe życie i nie są zrzucane
- 🦏 Róg nosorożca to wyjątek – to zbita masa włosów, nie kość ani prawdziwy róg
Czym w ogóle są rogi i poroże?
Rogi i poroże występują u niektórych przedstawicieli parzystokopytnych. Jak najprościej odróżnić rogi od poroża, gdy nie są one już zespolone ze zwierzęciem? Z rogu można się napić, bo jest pusty w środku; można też na nim grać po odpowiedniej obróbce. Poroże występuje u samców jeleniowatych, jedynie u renifera również samice je posiadają, a u piżmowca i jelonka błotnego nie występują wcale. Rogi natomiast występują u obu płci wołowatych (krowy, kozy, owce, antylopy).
Rogi
Rogi przeważnie występują parzyście. Jest to nic innego jak twardy wyrostek wytworzony ze skóry właściwej. Są to twory nierozgałęziające się i niewymieniane (nie zrzucane sezonowo), jedynie widłoróg zrzuca pochwy rogowe raz do roku, po okresie godowym.
Poroże
Budowa poroża jest znacznie bardziej skomplikowana niż budowa rogu. Jest to twardy, kostny twór wyrastający z kości czołowej, pokryty scypułem, czyli ochronną warstwą skóry porośniętą drobną sierścią, która co roku się odbudowuje i odpada po czasie wzrostu. Cielaki rodzą się bez poroża, tzw. cykl poroża jest inicjowany dojrzewaniem i rozpoczyna go wydzielanie testosteronu do krwi. Pod scypułem znajdują się naczynia krwionośne i nerwy, a więc tzw. okorowanie, czyli wycieranie poroża o krzewy i drzewa w celu złuszczenia starego scypułu, nie jest zbyt przyjemne. W tym czasie powstają fantastyczne fotografie byków z łańcuchami mchów, gałęzi, liści i innych leśnych surowców zaplątanych w odnogi poroża. Wczesną wiosną poroże jest zrzucane. Ale co ciekawe, co roku odrasta i staje się coraz bujniejsze. Po wielkości poroża i ilości rozwidleń można w przybliżeniu określić wiek byka.
Poroże ma różne nazwy u różnych gatunków
Poroże u praktycznie każdego gatunku ma własną nazwę. Co więcej, poszczególne rozwidlenia też mają swoje nazwy, specyficzne dla danego gatunku:
- jeleń (byk) ma wieniec
- sarna (kozioł) ma parostki
- łosie mają rosochy w kształcie szerokich łopat (łopatacze) lub badyli – kształt podobny do poroża jelenia (badylarze)
- daniel ma łopaty
Ciekawostki
- Poroże jest najszybciej rosnącą kością. Stanowi nie tylko trofeum myśliwskie, ale jest również cenionym surowcem w zdobnictwie i meblarstwie.
- Szydlarz to jeleń, którego poroże jest nieprawidłowo rozwinięte. Ma ostre tyki bez odnóg, którymi bez trudu może przebić ciało przeciwnika. W polskich lasach szydlarze są odstrzeliwane.
- Specyficznym rodzajem rogu jest róg nosorożca, ponieważ rośnie nie na czubku głowy, ale na nosie, i nie jest tworem skóry właściwej, ale naskórka – to nic innego jak przekształcone włosy. Rogi służą do obrony, zastraszania, a także do wykopywania korzeni i łamania gałęzi podczas żerowania.
- Licząc pierścienie na rogach samicy krowy, można dowiedzieć się, w ilu ciążach była. Każda ciąża powoduje bowiem wykształcenie się pierścienia na rogu.
- Żyrafy i okapi na głowie posiadają twory zwane ossikonami, które przypominają rogi (więcej na ten temat przeczytacie tutaj).
Rogi i poroże – najczęściej zadawane pytania
Czym różnią się rogi od poroża?
Rogi są puste w środku, rosną przez całe życie i nie są zrzucane (mają je obie płcie wołowatych). Poroże jest lite, kostne, rośnie tylko u samców jeleniowatych (wyjątek: renifer) i co roku odrasta od nowa.
Czy jeleń ma rogi?
Nie – jeleń ma poroże, nie rogi. To częsty błąd językowy, który irytuje przyrodników i myśliwych.
Jak nazywa się poroże u różnych gatunków?
U jelenia to wieniec, u sarny – parostki, u łosia – rosochy (łopatacze lub badyle), a u daniela – łopaty.
Z czego zbudowany jest róg nosorożca?
To wyjątek – nie jest zbudowany z kości ani z tworu skóry właściwej, lecz z przekształconych włosów (naskórka), inaczej niż typowe rogi wołowatych.
Jak poznać, ile ciąż miała krowa?
Licząc pierścienie na jej rogach – każda ciąża powoduje wykształcenie się nowego pierścienia.
Z tego cyklu
Dodaj komentarz