Kermode – niedźwiedź duch z Kanady

Umiarkowane lasy deszczowe Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie są jednym z najcenniejszych tego typu ekosystemów na naszej planecie. Dziewicza roślinność, bogactwo zwierząt oraz rdzenna ludność tych rejonów przywodzi na myśl naturalny rezerwat skryty przez setki lat przed działalnością białego człowieka. Jednak nawet ta piękna kraina stanęła przed widmem zniszczenia z racji położenia w rejonach bogatych w ropę. Chwilowe odstąpienie od zagłady rejon ten zawdzięcza populacji niedźwiedzi duchów. Dzięki nim region zwany Great Bear Rainforest o powierzchni 65 000 km² został objęty ochroną.

Niedźwiedź duch i Great Bear Rainforest

Rdzenni mieszkańcy wyspy Gribbell, lud Gitga’at, chronili niedźwiedzie znane z legend pod nazwą mooksgm’ol, co oznacza „niedźwiedź duch”. Nazwa kermode pochodzi od nazwiska badacza, który jako pierwszy zajął się tym niedźwiedziem, Francisa Kermode’a.

Białe niedźwiedzie z Kanady nie są albinosami, nie są też w żaden sposób spokrewnione z niedźwiedziami polarnymi. Jest to podgatunek baribala (Ursus americanus kermodei), u którego wystąpiła mutacja zwana kermodyzmem, polegająca na recesywnej mutacji genu MC1R – tego samego, który u ludzi powoduje wystąpienie rudych włosów i bardzo jasnej cery.

Aby urodził się biały niedźwiedź, oboje rodziców musi być nosicielami recesywnego genu. Oznacza to również, że z czarnych rodziców może narodzić się białe młode, ale z białych rodziców nie mogą urodzić się czarne młode.

Skąd bierze się biały kolor futra?

Futro tych niedźwiedzi nie jest całkiem białe, sprawia wrażenie zabrudzonego koca, który przydałoby się odświeżyć. Na kontynentalnym wybrzeżu Kolumbii Brytyjskiej białe futro pojawia się u jednego na 40 do 100 czarnych niedźwiedzi. Na wyspach cecha ta pojawia się częściej. Jednym z wyjaśnień tej niesamowitej cechy jest hipoteza lodowcowego niedźwiedzia, według której kermodyzm stanowi szczątkową adaptację z ostatniej epoki lodowcowej, która w tych stronach ustąpiła 11 tysięcy lat temu – białe futro stanowiłoby więc kamuflaż na białym tle.

Dlaczego więc cecha ta przetrwała po ustąpieniu zlodowacenia? Obecne środowisko występowania tych niedźwiedzi to ciemne i gęste lasy, gdzie biały kolor uniemożliwia skuteczne wtopienie się w tło. Otóż odkryto, że białe niedźwiedzie mają większą skuteczność od swoich czarnych braci w polowaniu na łososie – ich główne źródło pożywienia.

Białe niedźwiedzie mają skuteczność w łowach jak 1 do 3, a czarne 1 do 4. Łososiom trudniej zauważyć białe niedźwiedzie, które mało odróżniają się od tafli wody. Poza sezonem łososiowym białe niedźwiedzie przenoszą się ku wybrzeżom, gdzie szukają morskich źródeł pożywienia, podczas gdy niedźwiedzie czarne żerują wtedy na jagodach i innych roślinach.

Zagrożenia dla populacji

Istnieje silna zależność naszych niedźwiedzi duchów od populacji łososia. Niestety, jak się okazuje, populacja tych drugich jest wciąż zagrożona przez przełowienie, zakażenia wszami morskimi z łososiowych farm czy podnoszenie się temperatury wody związane z ludzką działalnością. Jak pokazują badania, każdy słaby sezon łososiowy odbija się na mniejszej liczbie młodych niedźwiadków w kolejnym roku. Obniżanie się populacji łososi to jednak nie jedyne zagrożenie czyhające na kermode – obecnie prowadzi się intensywne próby ustalenia na terenach ich występowania bramy północnej, przez którą przechodziłyby rurociągi prowadzące ropę i gaz ziemny.

Bardziej kontrowersyjnym zagrożeniem są skutki ochrony tych terenów. Rdzenne ludy chroniły białe baribale – stanowiły one swego rodzaju tabu, nie tylko na nie nie polowano, ale nawet o nich nie rozmawiano, dzięki czemu praktycznie do końca XX wieku biały człowiek nie wiedział nic o ich istnieniu. Dawniej na tych terenach występowały niedźwiedzie grizzly, które są naturalnymi wrogami baribali.

Dziesiątki lat kłusownictwa, działalności tartaków, fabryk i kopalń przyczyniły się do drastycznego spadku populacji grizzly, dzięki czemu białe niedźwiedzie miały szansę na swobodny rozwój. Od 35 lat obserwuje się jednak powrót grizzly na tereny zamieszkane przez kermode. Szansą dla białych niedźwiedzi może być jednak to, że środowisko, jakiego potrzebują niedźwiedzie szare – wielkich trawiastych estuariów, środowiska subalpejskiego – w Great Bear Rainforest brakuje.

Dlaczego kermode występuje tylko w jednym miejscu?

Te rewelacje z kolei prowadzą do zagadnienia występowania białych baribali jedynie na wspomnianym obszarze. Z jednej strony wspominana hipoteza lodowcowa może wskazywać na izolację populacji objętej zmutowanym genem, stąd jedynie tu występuje ten podgatunek. Wytłumaczeniem na nierozprzestrzenienie się niedźwiedzi o genie recesywnym poza ten obszar są drapieżniki takie jak grizzly, wilki czy kuguary. Tam, gdzie występują duże drapieżniki, występowanie białych niedźwiedzi wydaje się niemożliwe – brak możliwości kamuflażu w otoczeniu czyniłby z nich łatwą zdobycz, zwłaszcza w odniesieniu do młodych.

Populację białych niedźwiedzi szacuje się na jakieś 60–150 sztuk. Ich istnienie niestety zależy głównie od decyzji, które będą zapadały pod presją milionów dolarów, oraz od wpływu ludzi na ekosystemy otaczające sanktuarium białego niedźwiedzia.

Z ciekawostek

• Przez niektórych biały niedźwiedź zwany jest kanadyjską pandą.
• Podczas zimowych igrzysk olimpijskich w Vancouver w 2010 roku spirit bear został jedną z maskotek – Miga, w połowie orka, a w połowie biały niedźwiedź, odzwierciedlała mitycznego niedźwiedzia morskiego.

Kermode – najczęściej zadawane pytania

Poznaj pozostałe wpisy z cyklu „Ciekawostki o zwierzętach”

Autorką zdjęć w artykule jest Kamila Kielar, która miała okazję spotkać kermode w ich naturalnym środowisku – więcej zdjęć i informacji znajdziesz na jej stronie kamilakielar.pl. Zdjęcie tytułowe pochodzi z serwisu Canva.