Guano – naturalne złoto
Nie złoto, klejnoty, ani węgiel czy ropa przynosiły Peru miliony zysków, ale guano, czyli nic więcej niż odchody ptaków morskich. Grube pokłady odchodów tworzą bardzo cenny nawóz naturalny.
W skrócie:
- 💰 Guano przez dekady było dla Peru ważniejszym źródłem dochodu niż złoto
- ⚔️ W XIX wieku doprowadziło nawet do „wojny o saletrę” między Chile, Peru i Boliwią
- 🇺🇸 USA wydały specjalną Ustawę o wyspach z guano, by przejmować bogate w nie wyspy
- 🐦 Głównym producentem są kormorany peruwiańskie – rocznie nawet 350 tys. ton odchodów
- 🌊 Kluczową rolę odgrywa Prąd Humboldta, dostarczający ptakom pożywienie
Historia peruwiańskiego przemysłu guano
W XIX wieku guano miało olbrzymie znaczenie, było nawet przyczyną tzw. wojny o saletrę między Chile, Peru i Boliwią. W XX wieku straciło swoje znaczenie ze względu na wprowadzenie nawozów sztucznych, natomiast wiek XXI przyniósł odchodom ptaków morskich nową popularność ze względu na modę na ekologiczne rolnictwo. Obecnie największymi producentami są Peru, Chile, Mikronezja, Namibia i Seszele. W Polsce niewielkie ilości guano można znaleźć w jaskiniach zamieszkiwanych przez nietoperze w okolicach Ojcowa.
Eksploatacja złóż guano spowodowała wielki boom gospodarczy w Peru na początku XIX wieku. Już za czasów Inków guano uważane było za cenny surowiec, o czym świadczy wzmianka w Kronikach Królewskich z 1604 roku, gdzie wspomina się o cennych ptakach produkujących guano i zakazie ich zabijania pod karą śmierci.
Swego czasu guano przynosiło państwu ponad 200 milionów dolarów zysku rocznie. W 1909 roku rząd powołał organizację do spraw guana – Compañia Administradora del Guano. W okresie zbiorów kompania zatrudniała około 4000 robotników, którzy odskrobywali i zbierali guano na wyspach. Następnie było ono przewożone do specjalnych młynów porozrzucanych na całym wybrzeżu, gdzie usuwane były nieczystości. Co ciekawe, w młynach odzyskiwano również substancje służące jako surowiec w przemyśle farmaceutycznym i perfumeryjnym! Obecnie proces pozyskiwania tego surowca jest w większym stopniu zmechanizowany.
Amerykańska Ustawa o wyspach z guano
W 1855 roku do eksploatacji guano przystąpiły Stany Zjednoczone. Ponieważ na terenie USA nie występowały żadne znaczące złoża tego „surowca”, wydano Ustawę o wyspach z guano. Pozwalała ona obywatelom Stanów obejmować w posiadanie wyspy, na których znajdowały się złoża guano, pod warunkiem, że dana wyspa nie należy do innego kraju i delikwent zamieszka na tej wyspie, do czasu kiedy prezydent nie przyłączy tej wyspy do Stanów Zjednoczonych.
Do dziś USA roszczą sobie prawo do 50 tzw. terytoriów wyspiarskich na Pacyfiku zajętych na podstawie wyżej wspomnianej ustawy.
Kormorany peruwiańskie – mistrzowie produkcji nawozu
Największymi „producentami” guano są kormorany peruwiańskie (Phalacrocorax bougainvillii), czarne ptaki z białą piersią. Kormorany te tworzą milionowe kolonie, a ponadto potrafią dziennie zjeść masę ryb dwukrotnie przewyższającą ciężar ich ciała, stąd produkują takie wielkie ilości cennego nawozu – rocznie potrafią wyprodukować 350 tysięcy ton odchodów. Pokarm w wielkich ilościach zapewnia im zimny Prąd Humboldta, zwany również Prądem Peruwiańskim, bogaty m.in. w sardele – ulubiony pokarm kormoranów.
Prąd Humboldta i katastrofa z 1957 roku
W 1957 roku Prąd zmienił kierunek, a z nim odpłynęły ławice sardeli. Miliony kormoranów padły z głodu, martwe ptaki były znajdowane na całym wybrzeżu Peru i Chile. Szkody wywołane przez to wydarzenie były tak wielkie, że poważnie naruszyły gospodarkę Peru. Szczęśliwie Prąd wrócił na dawne miejsce, a z nim powróciły ławice sardeli.
W okresie godów władze peruwiańskie nie pozwalają okrętom ani samolotom zbliżać się do łańcucha wysp, gdzie przebywają kolonie tych ptaków. Ptaki mają dzięki temu spokój i mogą spokojnie pielęgnować młode, a rząd z kolei nie traci pieniędzy, gdy część odchodów spada do morza. Oprócz kormoranów, guano dostarczają głuptaki i pelikany, ale ich odchody są mniej liczne i gorszej jakości.
📖 Warto poczytać: Jeśli ciekawi Was ten temat, polecamy dwa historyczne opracowania A.J. Duffielda dostępne w Internet Archive: „Peru w złotej epoce” oraz „Perspektywy dla Peru po zakończeniu złotej epoki”.
Guano – najczęściej zadawane pytania
Dlaczego guano było tak cenne dla Peru?
Bo stanowiło wyjątkowo skuteczny nawóz naturalny – w szczytowym okresie przynosiło państwu ponad 200 milionów dolarów zysku rocznie i było ważniejszym źródłem dochodu niż złoto czy ropa.
Co to była wojna o saletrę?
Konflikt zbrojny w XIX wieku między Chile, Peru i Boliwią, wywołany m.in. rywalizacją o bogate złoża guana i saletry.
Które ptaki produkują najwięcej guana?
Kormorany peruwiańskie (Phalacrocorax bougainvillii) – dzięki obfitości ryb z Prądu Humboldta potrafią wyprodukować nawet 350 tysięcy ton odchodów rocznie.
Czym była amerykańska Ustawa o wyspach z guano?
Prawem z 1855 roku pozwalającym obywatelom USA obejmować w posiadanie niezamieszkane wyspy ze złożami guana – do dziś USA roszczą sobie prawo do 50 terytoriów zajętych na tej podstawie.
Co się stało z kormoranami w 1957 roku?
Prąd Humboldta zmienił kierunek, a wraz z nim zniknęły ławice sardeli – miliony kormoranów padły z głodu, co poważnie naruszyło gospodarkę Peru.
Poznaj pozostałe wpisy z cyklu „Ciekawostki o zwierzętach”
