Toksyczne ptaki
Jeśli mówimy o toksyczności w świecie zwierząt, myślimy raczej o egzotycznych żabach, mieniących się kolorami tęczy ślimakach morskich, albo o słynnej rybie fugu, która źle przyrządzona może być ostatnim posiłkiem w życiu. Ptaki? Raczej nie kojarzą się z biologicznym zagrożeniem. A jednak natura potrafi zaskakiwać – istnieją gatunki ptaków, których dotyk może być niebezpieczny dla człowieka.
W skrócie:
- 🦜 Ptaki nie mają gruczołów jadowych – toksyny czerpią z pożywienia, głównie owadów
- 🪶 Rodzaj Pitohui z Nowej Gwinei nosi w skórze i piórach batrachotoksynę
- ☠️ 100 mikrogramów tej substancji może być śmiertelne dla dorosłego człowieka
- 🐦 Toksyczna bywa też rodzima przepiórka polna oraz afrykańska gęś Plectropterus gambensis
Skąd u ptaków toksyny?
U ptaków nie zaobserwowano gruczołów jadowych, natomiast niektóre gatunki są toksyczne dla tych, którzy by je chcieli dotknąć lub zjeść. Ptaki czerpią toksyczne substancje z pokarmu – roślin i zwierząt, zwłaszcza z owadów. Ptaki z rodzaju Pitohui, występujące głównie na Nowej Gwinei, w swojej skórze i piórach posiadają batrachotoksynę.
Ta sama substancja występuje również u niektórych trujących żab z Ameryki Południowej. Kontakt z toksyną może powodować:
- drętwienie skóry,
- pieczenie,
- podrażnienia,
- a w większych dawkach nawet problemy z układem nerwowym.
„Ptasie śmieci” – Pitohui w kulturze Papuasów
Przez Papuasów ptaki z tego rodzaju nazywane były „ptasimi śmieciami”, ze względu na brak możliwości ich spożycia. Pomimo ich toksyczności, w czasach wielkiego głodu polowano na nie. Po oskubaniu z piór i ściągnięciu skóry, mięso było obtaczane w węglu, a następnie pieczone, aby pozbyć się wszelkich pozostałości po toksynach.
Trucizna silniejsza niż kurara
Obok rodzaju Pitohui, batrachotoksynę izolują również ptaki z rodzaju Ifrita oraz przedstawiciel wróblowatych, Colluricincla megarhyncha. Batrachotoksyna powoduje drętwienie i mrowienie w przypadku dotknięcia. Jej działanie jest około 15 razy silniejsze niż działanie kurary. Dla dorosłego człowieka dawka 100 mikrogramów bywa śmiertelna. Działanie batrachotoksyny można zneutralizować tetrodotoksyną.
Nie tylko Pitohui – inni toksyczni lokatorzy nieba
Bliska nam przepiórka polna staje się toksyczna w niektórych okresach migracji.
Afrykańska gęś Plectropterus gambensis izoluje toksyny z chrząszczy z rodziny oleicowatych, którymi się żywi, i włącza je do tkanek swojego ciała. Jest więc toksyczna do spożycia.
Dlaczego toksyczność u ptaków to rzadkość?
Podsumowując, zjawisko toksyczności u ptaków nie jest powszechne, ponieważ ptaki wykształciły inne, skuteczniejsze metody obrony:
- latanie,
- życie w stadach,
- ostrzeganie się nawzajem przed zagrożeniem.
Dlatego ewolucja toksyczności nie była dla nich aż tak potrzebna jak u wolniejszych zwierząt. Dodatkowo magazynowanie trucizny wymaga odpowiedniej diety i specjalnych mechanizmów odporności na własne toksyny.
Toksyczne ptaki – najczęściej zadawane pytania
Czy ptaki mają jad jak węże?
Nie – u żadnego gatunku ptaka nie zaobserwowano gruczołów jadowych. Toksyczność niektórych gatunków wynika z diety: substancje takie jak batrachotoksyna są pozyskiwane z pokarmu (głównie owadów) i magazynowane w skórze oraz piórach.
Które ptaki są najbardziej trujące?
Najbardziej znane są ptaki z rodzaju Pitohui z Nowej Gwinei oraz spokrewnione z nimi rodzaje Ifrita i Colluricincla megarhyncha – wszystkie noszą w skórze i piórach batrachotoksynę, silniejszą około 15 razy od kurary.
Czy w Polsce można spotkać toksycznego ptaka?
Tak – rodzima przepiórka polna w niektórych okresach migracji staje się toksyczna dla ludzi. Zjawisko zatrucia mięsem przepiórki bywa określane jako kotornizm.
Co się dzieje po dotknięciu toksycznego ptaka?
Kontakt z batrachotoksyną może wywołać drętwienie skóry, pieczenie i podrażnienia, a przy większych dawkach nawet problemy z układem nerwowym.
Dlaczego tak mało ptaków jest toksycznych?
Bo ewolucja dała im skuteczniejsze sposoby obrony – latanie, życie w stadach i wzajemne ostrzeganie się przed zagrożeniem. Magazynowanie trucizny wymaga za to specjalnej diety i odporności na własne toksyny.
Poznaj pozostałe wpisy z cyklu „Ciekawostki o zwierzętach”
