Alexander von Humboldt – człowiek, który zrozumiał naturę

Profanacją byłoby napisać nudną książkę o tak ciekawym człowieku, jakim był Alexander von Humboldt. Ale książka Andrei Wulf jest po prostu majstersztykiem – czytając ją czułam się tak, jakbym towarzyszyła Alexandrowi krok w krok. A jego wyprawy w dalekie kraje śledziłam z wypiekami na twarzy!

Natura wszędzie przemawia do człowieka głosem zrozumiałym dla jego duszy.

— Alexander von Humboldt

Alexander von Humboldt był najsłynniejszym uczonym swoich czasów, stworzył sieć życia: koncepcję świata naturalnego jako jednego wielkiego organizmu współgrającego ze sobą na poziomie najmniejszego organizmu. Odkrycia i osiągnięcia Alexandra są tak liczne, że ciężko jest je spamiętać. Odkrył m.in. izotermy i równik magnetyczny; jego imieniem nazwane są niezliczone obiekty; jako pierwszy dostrzegł podatność natury na zniszczenie – na przykładzie niszczycielskich skutków plantacji kolonialnych. Był powszechnie lubiany i szanowany, bo swoje nauki i wykłady kierował do szerokiego grona, a nie tylko do „naukowców zamkniętych w wieżach z kości słoniowej”. Niektórzy mówią nawet, że największym sukcesem Humboldta była popularyzacja nauki i udostępnienie jej zwykłym ludziom.

Naturę należy badać poprzez odczucia. Wiedzy nie można czerpać tylko z książek. By zrozumieć świat, naukowiec musi obcować z naturą.

— Alexander von Humboldt

Był człowiekiem o ugruntowanych poglądach, które zawsze bez ogródek wymawiał – nie bał się pouczać możnych tego świata. Z tego też względu nigdy nie spełnił swego wielkiego marzenia, jakim była podróż do Indii. Swym krytycyzmem naraził się władzom brytyjskim, które nie wydały mu pozwolenia wjazdu do swej cennej kolonii.

Człowiek wizjoner – dzięki zdolności obejmowania procesów jako całościowy obraz, potrafił przewidzieć, jak może skończyć się nadmierne eksploatowanie natury.

Człowiek może jedynie działać w zgodzie z naturą i dostosowywać jej siły na swój użytek – pojmując jej prawa. Ludzkość ma moc, aby zniszczyć środowisko, a konsekwencje będą katastrofalne.

— Alexander von Humboldt

Książka zdecydowanie rozpala wyobraźnię i budzi zew przygód. Autorka nie buduje jednak postumentu, ale przedstawia Humboldta jako człowieka z krwi i kości, z jego licznymi zaletami, ale też wadami, które z upływem czasu można było uznać za dziwactwa wieku starczego. Obok licznych wypraw, są tu opisane początki kariery, na którą nie bardzo godziła się rodzina Alexandra; jego niefrasobliwość finansowa, długoletnie przygotowania do wypraw zagranicznych, czy liczne dyskursy, w które chętnie wchodził. Zdecydowanie nie jest to nudna biografia, ale powieść biograficzna, która wciąż zaskakuje i zachęca do dalszej lektury.

Ale „Człowiek, który zrozumiał naturę” to nie tylko rys biograficzny jednego z najwybitniejszych przyrodników wszech czasów. Andrea Wulf idzie dalej, i zgrabnie wkomponowuje w całą opowieść zarysy słynnych postaci, które zetknęły się w swym życiu z Alexandrem i na których życie Alexander miał silny wpływ.

Ludzie, na których wpłynął Humboldt

• Simon Bolívar – snuje się przypuszczenia, że rozmowy obu panów mogły dać początki rewolucyjnej wizji wyzwolenia krajów Ameryki Południowej.
• Thomas Jefferson – III prezydent mimo licznym namowom Alexandra nie zniósł niewolnictwa w USA. Był wielbicielem botaniki i ogrodnictwa, zawsze chętnie widział Alexandra i czerpał garściami z jego opowieści o krajach poza granicami USA.
• Aleksander Puszkin – był oczarowany Alexandrem.
• Goethe – był przyjacielem Alexandra i jego wielkim fanem, dzięki któremu czerpał inspirację do swych dzieł.
• Karol Darwin przeżywał prawdziwy huragan zachwytu i zdumienia nad postacią i działalnością Alexandra. W swojej wyprawie na Beagle wciąż nawiązywał do wyprawy i obserwacji Alexandra.
• Król Fryderyk Wilhelm IV, którego Alexander był protegowanym, tak o nim mówił po jego śmierci: był największym człowiekiem od czasów potopu.
• Prezydent James Madison po spotkaniu z Humboldtem walczył o ochronę środowiska – jego przemówienie z 1818 roku stało się początkiem ruchu dla ochrony środowiska.

Książka do kupienia w księgarni

Tania Książka

Alexander von Humboldt – najczęściej zadawane pytania

Poznaj pozostałe recenzje z cyklu „Polecane książki”