Jadowite ssaki

Któż z nas nie był kiedyś użądlony przez osę lub pszczołę! Każdy z nas od dziecka słyszy o jadowitych wężach, pająkach, skorpionach, czy niebezpiecznych, zwłaszcza dla alergików, błonkówkach. Jeśli mówimy o jadowitych zwierzętach, to mamy zwykle na myśli gady czy owady. Tymczasem okazuje się, że istnieją również jadowite ssaki.

Zdjęcie tytułowe pochodzi z serwisu Canva.

Czym tak w ogóle jest jad?

Jest to substancja toksyczna, wytwarzana w celu odstraszenia, sparaliżowania lub uśmiercenia. Jad może być wytwarzany przez zwierzęta, rośliny, a także drobnoustroje. Produkowany jest w gruczołach jadowych i wprowadzany do ciała ofiary przez specjalistyczne narządy: kolce jadowe, zęby jadowe oraz żądła.

Dziobak – najsłynniejszy jadowity ssak

Klasycznym przykładem ssaka wytwarzającego jad jest australijski dziobak. Samce posiadają na tylnych łapach ostrogi, przez które wyprowadzany jest jad. Jad może służyć dziobakom do obrony, ale z racji, że jego produkcja rośnie w okresie rozrodu, uważa się, że służy samcom do przejęcia dominacji i kontroli nad danym terytorium w tym okresie. Toksyny zawarte w jadzie mogą spowodować śmierć nawet tak dużych zwierząt jak psy.

U ludzi jad wywołuje przeszywający ból, a wokół rany tworzy się rozrastający się obrzęk. Ból może utrzymywać się wiele tygodni, a nawet miesięcy, a rana i skóra wokół rany jest bardzo wrażliwa na dotyk i inne bodźce zewnętrzne. Z upływem czasu ból się zmniejsza, ale odnotowano przypadki długotrwałego i stałego natężenia bólu, tak, że nawet morfina nie dawała ulgi. Obecnie prowadzone są badania nad jadem dziobaka w kierunku zastosowania w leczeniu bólu przewlekłego, a także w terapii nadciśnienia tętniczego.

Inne jadowite ssaki świata

Ugryzienie almika kubańskiego z rodziny owadożernych również jest jadowite. Ten kubański endemit ma w żuchwie przekształcone gruczoły ślinowe, które mogą spowodować śmierć gryzoni, jaszczurek, żab, a nawet małych ptaków. Osobniki tego gatunku nie są uodpornione na działanie jadu, o czym świadczą martwe osobniki z wyraźnymi objawami zatrucia, znajdywane w klatkach hodowlanych.

Do jadowitych ssaków zaliczane są również nietoperze wampiry, chociaż dla wielu jest to sprawa dyskusyjna. W ich ślinie znajdują się specjalne substancje znieczulające oraz zapobiegające krzepnięciu krwi, zwane antykoagulantami.

Prawdziwym ewenementem było by potwierdzenie przypuszczeń, że jedna z małpiatek, a więc przedstawicielka naczelnych, również posiada gruczoły jadowe. Uważa się, że wydzielina gruczołu ramiennego Nycticebus coucang zawiera jad. Lorisy mocno gryzą, a w przypadku jeśli lorisa otrze się o ranę ramieniem, jad może dostać się do rany i spowodować szok anafilaktyczny, co u niektórych osób może doprowadzić do śmierci.

Jadowite ssaki w Polsce

Bardzo mało osób jest świadomych, że również w naszej rodzimej faunie można spotkać jadowite ssaki! Rzęsorek rzeczek i rzęsorek mniejszy są małymi zwierzętami z rodziny ryjówkowatych, często mylonymi z gryzoniami. Rzęsorki mają toksyczną ślinę, którą paraliżują drobne zwierzęta wodne, którymi się żywią. Pomimo że jad rzęsorków nie szkodzi ludziom, należy być bardzo ostrożnym w kontaktach z rzęsorkiem rzeczkiem – jest on bowiem ogniwem w przenoszeniu tularemii, ostrej bakteryjnej choroby zakaźnej.

Rzęsorki nie są jedynymi jadowitymi owadożernymi naszego kraju – również krety produkują jad. Ich ślina zawiera substancje, które paraliżują dżdżownice, przez co kret może magazynować je w celu późniejszej konsumpcji.

Kolejnym jadowitym ssakiem jest następny przedstawiciel ryjówkowatych – Blarina carolinensis, zamieszkująca południowo-wschodnie Stany Zjednoczone. Jad jest aplikowany ofierze podczas ugryzienia – może spowodować śmierć zwierzęcia wielkości myszy. Dla człowieka jad jest nieszkodliwy, ale może wywołać niewielki ból.

Jadowite ssaki – najczęściej zadawane pytania

Poznaj pozostałe wpisy z cyklu „Ciekawostki o zwierzętach”