Ptasie jaja kojarzą nam się przeważnie z owalnym jajem kurzym, ewentualnie z dorodnym jajem strusia. A przecież jajo kurze jest jednym z tysięcy jaj ptasich, różniących się kształtem, wielkością i kolorem.
W skrócie
- 🥚 Proces powstawania jaja kury trwa ok. 24 godziny, dobra nioska znosi nawet 300 jaj rocznie
- 📐 Wyróżnia się 8 podstawowych kształtów jaj – od kulistych po dwustożkowe
- 🎨 Kolor jaja maskuje je przed drapieżnikami lub pomaga rozpoznać własne jajo w kolonii
- 🐦 Pasożytnictwo lęgowe (np. u kukułki) dotyczy ok. 100 gatunków ptaków
- 🥝 Jajo kiwi stanowi aż 20% masy ciała matki – to rekord w królestwie ptaków
Jak powstaje jajo?
Proces powstawania jaja najprościej będzie przedstawić na przykładzie kury. Proces kształtowania trwa około 24 godzin. Poza okresem lęgowym oraz pierzenia się, kura może znosić 1 jajko dziennie, co daje wynik nawet 300 jaj rocznie u dobrej nioski. Kura ma w jajniku komórki jajowe, które, gdy osiągną rozmiar przyszłego żółtka, opuszczają jajnik i trafiają do jajowodu.
Kształty ptasich jaj
Istnieje kilka podstawowych kształtów używanych do klasyfikacji jaj. Jaja stożkowate i takie, które z jednej strony są wyraźnie węższe, toczą się po okręgu, dzięki czemu nie wypadają z gniazda.
- kula – np. puchacz
- owal – np. flaming
- jaja cylindryczne – np. koliber
- jaja eliptyczne (najbardziej popularne) – np. emu
- jaja wydłużone – np. nur
- jaja gruszkowate – np. nurzyk podbielały
- jaja stożkowate – np. sieweczka krzykliwa
- jaja dwustożkowe – np. perkoz
Kolor i pasożytnictwo lęgowe
Kolorystyka ma duże znaczenie. Jaja o ubarwieniu kryptycznym (maskującym) chronią jaja przed drapieżnikiem. Ptaki tworzące kolonie rozpoznają swoje jaja po kolorze lub wzorze.
Małe różnice w wyglądzie jaj spowodowały wykształcenie się pasożytnictwa lęgowego. Zjawisko to polega na podrzucaniu własnych jaj do cudzych gniazd. Część pasożytów podrzuca swoje jaja, gdyż osobniki dorosłe nie są zdolne do wychowania własnych młodych, podrzucają więc jaja innym gatunkom. Inne pasożyty podrzucają własne jaja przedstawicielom tego samego gatunku, by zwiększyć wydajność własnej reproduktywności.
Niektóre pasożyty wykluwają się przed pisklętami gospodarza i wtedy niszczą ich jaja lub wypychają je poza gniazdo. Inne wykluwają się większe, mają więc większą szansę na przejęcie pokarmu przyniesionego przez przybranych rodziców. Zjawisko pasożytnictwa lęgowego występuje u około 100 gatunków ptaków, ale najbardziej popularnym przedstawicielem jest kukułka. Przedstawicieli pasożytów można również szukać wśród miodowodów, kacykowatych czy kaczek.
Wielkość jaj – od kolibra po strusia
Wielkościowo jaja współczesnych ptaków wahają się od 0,5 g i 1 cm długości u kolibra, do nawet 1 kg i 15–20 cm u strusia. Jajo jednakże nie zawsze jest proporcjonalne do wielkości ptaka. Porównując strusie jaja do jaj kurzych, można zakrzyknąć: ale jaja!
Jajko strusia stanowi jedynie 2% masy dorosłego osobnika – jest to więc najmniejsze jajo w królestwie ptaków w porównaniu do wielkości osobnika dorosłego. Największe jajo pod tym względem znosi kiwi – jego jajko stanowi aż 20% masy ciała dorosłego osobnika.
Anomalie w budowie jaja
Ciekawym zagadnieniem są anomalie w budowie jaja. Nieprawidłowości mogą dotyczyć kształtu (jaja zbyt wydłużone lub zbyt kuliste), budowy skorupy czy budowy wewnętrznej. Nieprawidłowości w budowie powodują różnego rodzaju zmiany:
- jaja dwużółtkowe – są wynikiem wielokrotnej owulacji; spotykane są przeważnie na początku nieśności
- jaja karłowate (bezżółtkowe) – powstają w wyniku drażnienia ścian jajowodu przez ciało obce, w wyniku czego wokół niego odkłada się białko
- jaja bardzo duże – powstają w wyniku zaburzonej perystaltyki, gdy jajo przebywa w jajowodzie dłużej niż normalnie
- jaja bez skorupki lub o bardzo cienkiej skorupce (tzw. jaja lane) – powstają na skutek zaburzenia gospodarki mineralnej
- jaja w jaju – jaja olbrzymy, które w wyniku silnego bodźca zostały cofnięte i przeszły ponownie proces odkładania białka i tworzenia skorupki
- skorupy z pierścieniami, zgrubieniami, zmarszczkami, marmurkowatością – powstają w wyniku zaburzeń gospodarki mineralnej
Wyróżniamy również wady treści jaja:
- krwawe plamy w żółtku i plamki mięsne na białku – ich powstawanie uwarunkowane jest genetycznie, ale może też powstać w wyniku zatrucia mykotoksynami, zaburzeń w owulacji czy stresu
- jajo o smaku ryby – uwarunkowanie genetyczne lub nieprawidłowe żywienie
Ptasie jaja – najczęściej zadawane pytania
Ile jaj rocznie może znieść kura?
Dobra nioska może znieść nawet 300 jaj rocznie, znosząc zwykle jedno jajo dziennie poza okresem lęgowym i pierzenia.
Jakie są podstawowe kształty ptasich jaj?
Wyróżnia się m.in. kształt kulisty, owalny, cylindryczny, eliptyczny (najpopularniejszy), wydłużony, gruszkowaty, stożkowaty i dwustożkowy.
Czym jest pasożytnictwo lęgowe?
To zjawisko podrzucania własnych jaj do cudzych gniazd, występujące u ok. 100 gatunków ptaków – najbardziej znanym przykładem jest kukułka.
Które ptasie jajo jest największe względem masy ciała rodzica?
Jajo kiwi – stanowi aż 20% masy ciała dorosłego osobnika, co czyni je rekordzistą wśród ptaków, podczas gdy jajo strusia to zaledwie 2% masy ciała.
Co to są jaja dwużółtkowe?
Jaja powstałe w wyniku wielokrotnej owulacji, spotykane przeważnie na początku okresu nieśności.
Z tego cyklu
Dodaj komentarz