Czy zastanawialiście się kiedyś, skąd ślimaki biorą muszle? Albo dlaczego niektóre ślimaki mają muszle, a inne nie?
W skrócie
- 🐌 Muszla to nie „dom” ślimaka, ale szkielet okrywający jego narządy wewnętrzne
- 🥚 Ślimaki wykluwają się z jaj już z zaczątkiem muszli, tzw. muszlą embrionalną
- 🦴 Do wzrostu muszli niezbędny jest wapń
- 🎨 Kolor i paskowanie muszli pomagają naukowcom w oznaczaniu gatunków
- 🛡️ Utrata muszli jest rzadka i zwykle oznacza śmierć ślimaka
Czym właściwie jest muszla?
Zacznijmy od wytłumaczenia, co to jest muszla i po co ona ślimakom. Każdy, kto choć raz stanął na ślimaka nagiego (bez muszli zewnętrznej), wie, że jest on dość miękki – nazwa systematyczna „mięczaki” nie wzięła się znikąd. Wbrew obiegowej opinii muszla nie stanowi „domu” ślimaka, ale stanowi szkielet okrywający narządy wewnętrzne.
Wszystkie ślimaki posiadają muszlę. Jednak u niektórych jest to wytwór zewnętrzny, a u innych wewnętrzny.
Skąd bierze się muszla i jak rośnie?
Ślimaki nie znajdują muszli tak jak raki pustelniki, ale wykluwają się z jaj już z zaczątkiem muszli, tzw. muszlą embrionalną. Aby muszla się rozrosła, konieczny jest wapń – młodziutkie ślimaki zjadają resztki jaj, z których się wykluły, a czasem też jaja z pechowym rodzeństwem, które jeszcze się nie wykluło.
U naszych gatunków ślimaków występują muszle skręcone spiralnie wokół osi, stożkowo wzniesione (u błotniarek) lub zagłębione w tkankach (rodzina pomrowcowatych). Muszla składa się z wapienia i do ciała ślimaka przytwierdzona jest za pomocą mięśnia lub pary mięśni. Rośnie wraz ze ślimakiem – jej przyrost wywołują specjalne gruczoły na powierzchni i na brzegu płaszcza (gruby płat mięśni otaczający wór trzewiowy mięczaka) i narasta odwrotnie do kremu wyciskanego z tubki: brzegi płaszcza odsuwają się od siebie, odkładając coraz to nowe warstwy substancji budujących muszlę. A więc czubek muszli jest zawsze najmniejszy i najstarszy.
Dlaczego niektóre ślimaki nie mają muszli zewnętrznej?
Ale dlaczego niektóre ślimaki mają muszle, a inne ich nie mają? Część naukowców twierdzi, że ślimaki wyewoluowały bez zewnętrznej muszli, która nawiasem mówiąc mocno je spowalnia i wymaga dostępności wapnia w środowisku (stąd winniczki lubują się w rejonach typu Jura Krakowsko-Częstochowska). To, czy dany gatunek posiada zewnętrzną muszlę, czy wewnętrzną, zależeć więc będzie od zamieszkiwanego środowiska i strategii obronnych przed drapieżnikami.
Jeśli chcecie znaleźć ślimaki, powinniście wybierać deszczowe dni i unikać miejsc, gdzie występuje gleba kwaśna lub torfowa, bo brakuje tam niezbędnego ślimakom wapnia.
Muszla jako klucz do oznaczania gatunków
Muszla stanowi również podstawę do oznaczania gatunków. Pierwszą cechą, na którą należy zwrócić uwagę, jest kolor muszli. Ignorujemy wszelkie paski i dzielimy muszle na żółte, różowe i brązowe. Drugą cechą stosowaną w identyfikacji jest paskowanie – ważna jest liczba i położenie pasków. Brzmi prosto, ale są to bardzo ogólne wytyczne – w rzeczywistości już przy selekcji kolorystycznej pojawiają się liczne niuanse.
Czy ślimaki gubią muszle?
Porzucanie muszli przez ślimaki nie jest zjawiskiem powszechnym, z tej przyczyny, że bez muszli ślimaki są całkowicie bezbronne. Przed zrzucaniem muszli chronią zresztą mięśnie wrzecionowate, które zespalają muszlę z ciałem ślimaka. Warto zaznaczyć, że ślimaki, które zwykle widzimy bez muszli, mają muszlę wewnętrzną i jednolite ciało. Natomiast ślimak muszlowy, który z jakiejś przyczyny porzucił lub stracił swą muszlę, ma ciało w miejscu, w którym powinna być muszla, mocno zdeformowane – przynajmniej tak dla nas wygląda.
Jakie są przyczyny utraty czy też porzucania muszli? Nie ma jednoznacznej odpowiedzi, jest jednak parę teorii na ten temat. Pierwsza mówi o tym, że bardzo duży stres może powodować osłabienie mięśni wrzecionowatych, przez co muszla odpada, gdy ślimak zaczyna się przemieszczać.
Druga teoria wskazuje na pasożyty, które mają skomplikowane cykle rozwojowe i do dalszego rozwoju potrzebują, aby ślimaka zjadła mysz – a łatwiej jej zjeść ślimaka bez muszli. Jest nawet teoria, że aby zabezpieczyć ślimaki przed atakiem pasożytów, należy podawać im figi lub pestki dyni, które są znanym panaceum na wszelkie pasożyty nękające człowieka.
Obejrzyj wersję wideo
Muszle ślimaków – najczęściej zadawane pytania
Czy wszystkie ślimaki mają muszlę?
Tak – nawet gatunki, które wydają się „nagie”, mają muszlę, tylko schowaną wewnątrz ciała.
Czy ślimak może zjeść własną muszlę?
Tak, to możliwe. Przy niedoborze wapnia większe ślimaki zjadają muszle mniejszych, a w skrajnych przypadkach – również własną.
Czy ślimak, który straci muszlę, odbuduje ją?
Przy niewielkim uszkodzeniu tak. Przy dużym uszkodzeniu ślimak niestety ginie.
Dlaczego niektóre ślimaki porzucają muszlę?
To rzadkie zjawisko. Możliwe przyczyny to silny stres osłabiający mięsień wrzecionowaty łączący muszlę z ciałem lub pasożyty ułatwiające sobie dalszy cykl rozwojowy.
Do czego ślimakom potrzebny jest wapń?
Wapń jest niezbędny do budowy i wzrostu muszli – dlatego ślimaki chętniej występują na glebach zasobnych w wapń, a unikają terenów kwaśnych i torfowych.
Z tego cyklu
Dodaj komentarz