Uwaga, kleszcze!
Gdy nadchodzi lato, wszyscy z niecierpliwością wyczekują wypadów w plener. Niestety radość psują małe pajęczaki wypijające naszą krew i przenoszące groźne choroby. Kleszcze czatują na nas i inne ciepłokrwiste kręgowce w wysokich trawach, ale można je złapać na zwykłym trawniku, a nawet przechodząc pod drzewami. Tymczasem, oprócz tego, że kleszcze wypijają naszą krew i przenoszą groźne choroby, mało co wiemy na temat ich cyklu życiowego.
W skrócie:
- 🕷️ Kleszcze to pajęczaki z podgromady roztoczy – pasożyty ludzi i zwierząt
- 🌾 Czatują na wysokich trawach, krzewach i liściach – wyczuwają ciepło i CO₂ dzięki narządom Hellera
- 🦠 Przenoszą groźne choroby: boreliozę, odkleszczowe zapalenie mózgu i inne
- 🐕 Zagrażają też zwierzętom – np. psom (pierwotniak Babesia canis)
- 🌿 Naturalnie odstraszają je m.in. wrotycz, bylica, lawenda i olejki eteryczne
Systematyka
Kleszcze należą do pajęczaków, ale mało kto wie, że zalicza się je do podgromady roztoczy. Polska nazwa „roztocza” znaczy tyle co „te, co roztaczają”, czyli dokonują rozkładu. Jednak obok roztoczy zajmujących się procesami glebotwórczymi istnieją drapieżne roztocza oraz pasożyty roślin i zwierząt. I właśnie do tej ostatniej grupy zaliczają się kleszcze.
Sposób żerowania
Kleszcze czekają na swoją ofiarę głównie na wysokich trawach, ale też na krzewach i liściach drzew. Wspinają się na źdźbła traw i rozpościerają do góry odnóża, w geście „chcę Cię przytulić”. Na końcach odnóży mają bardzo czułe receptory ciepła i dwutlenku węgla (tzw. narządy Hellera) produkowanego przez wszystkie kręgowce, dzięki czemu przechwytują sygnały potencjalnie nadchodzącego żywiciela.
Gdy żywiciel przechodzi w zasięgu odnóży, kleszcz mocno przywiera do skóry lub sierści ofiary i powoli wędruje w miejsce, w którym postanowi się wgryźć.
Rozmnażanie
Samice stają się gotowe do rozrodu dopiero wtedy, gdy opiją się krwią. Partnera znajdują więc najczęściej na wspólnym żywicielu. Samiec wspina się na opitą samicę i nogogłaszczkami ładuje porcję spermy do otworu płciowego samicy. Po kilku dniach samica składa jaja, z których wylęga się kilkaset małych, gotowych do żerowania kleszczy.
Nie tylko ludzie
Ludzie słusznie obawiają się kleszczy, ponieważ oprócz tego, że wypijają naszą krew, są żywicielami niebezpiecznych dla nas bakterii. Jedne z nich przenoszą boreliozę, inne odkleszczowe zapalenie mózgu. Chorób odkleszczowych jest niestety znacznie więcej.
Jednak kleszcze są nieznośne nie tylko dla ludzi. Kleszcze z gatunku Ixodes ricinus, czyli kleszcz pospolity (pastwiskowy), są żywicielami pierwotniaka Babesia canis. Pierwotniak ten powoduje ostrą anemię u psów, u człowieka natomiast rzadko wywołuje objawy chorobowe. Dlatego tak ważne jest zabezpieczanie naszych czworonogów przed kleszczami i sprawdzanie ich sierści po spacerach.
Naturalne środki odstraszające kleszcze
Niestety kleszcza możemy złapać nawet w mieście, więc podstawową sprawą jest codzienne oglądanie ciała. Tak naprawdę nie ma jednej niezawodnej metody odstraszającej kleszcze, ale jest kilka metod, których warto spróbować. Najważniejszą sprawą jest oczywiście właściwy ubiór, ale zasada ta tyczy się jedynie planowanych wyjść w plener, a nie np. pikniku w miejskim parku – długie spodnie i najlepiej wysokie buty albo stuptuty.
Domowej roboty repelenty – roślinami, których kleszcze bardzo nie lubią, są przede wszystkim wrotycz zwyczajny, bylica, piołun, ruta zwyczajna, mięta pieprzowa oraz niezawodna lawenda. Można również wypróbować jeden z olejków eterycznych: lawendowy, cytrynowy, miętowy, z drzewa herbacianego czy mięty pieprzowej.
Jednak największym hitem ostatnich lat są urządzenia emitujące impulsy ultradźwiękowe, które blokują narządy Hellera kleszczy.
Kleszcze – najczęściej zadawane pytania
Jakie choroby przenoszą kleszcze?
Kleszcze mogą przenosić m.in. boreliozę i odkleszczowe zapalenie mózgu, a psom zagraża pierwotniak Babesia canis wywołujący ostrą anemię.
Gdzie czatują kleszcze?
Głównie na wysokich trawach, krzewach i liściach drzew – wspinają się na źdźbła i rozpościerają odnóża, wyczuwając ciepło i dwutlenek węgla żywiciela dzięki tzw. narządom Hellera.
Czy kleszcza można złapać tylko w lesie?
Nie – kleszcza można złapać nawet na zwykłym trawniku czy w miejskim parku, dlatego warto codziennie oglądać ciało po powrocie na zewnątrz.
Jakie rośliny naturalnie odstraszają kleszcze?
Przede wszystkim wrotycz zwyczajny, bylica, piołun, ruta zwyczajna, mięta pieprzowa i lawenda, a także olejki eteryczne, np. lawendowy czy z drzewa herbacianego.
Jak kleszcze się rozmnażają?
Samice muszą najpierw opić się krwią, by być gotowe do rozrodu. Po kopulacji składają jaja, z których wylęga się kilkaset młodych kleszczy.
Poznaj pozostałe wpisy z cyklu „Ciekawostki o zwierzętach”
Zdjęcia pochodzą z darmowego banku zdjęć Pixabay.